Wij zijn op een huiveringwekkend keerpunt in de geschiedenis beland, een moment waarop de Westerse samenleving op het punt staat zaken waarvoor onze voorouders gigantische offers hebben gebracht de rug toe te keren: onze waardigheid en onze menselijkheid om mee te beginnen. Onze samenleving wordt verteerd door twijfel en dodelijk cynisme. Overal rondom ons kleurt de horizon duister.
 
Dit zijn de momenten waarop we ons geloof in de maakbaarheid van de samenleving, hoe formidabel die uitdaging ook is, moeten waar maken. Dit zijn de momenten ook waarop we meer dan ooit moeten inzetten op de weerbaarheid, het verantwoordelijkheidsgevoel en de talenten van onze jongeren. Als we de volgende generatie de toekomst niet willen laten ondergaan, dan moeten we haar beter wapenen om de toekomst vorm te geven en een sterkere samenleving te bouwen.
 
Het is in dat opzicht dat het debat over de eindtermen van cruciaal belang is. In wezen gaat het om de discussie hoe wij onze kinderen willen wapenen om de uitdagingen en kansen van deze wereld tegemoet te treden. Twee zaken verdienen vooral vandaag een bijzonder prominente plaats in de eindtermen: burgerschapseducatie en kwaliteitsbewustheid.
 
Burgerschap betekent in eerste instantie dat jongeren onze gezamenlijke geschiedenis kennen, de offers die in het verleden werden gebracht voor de welvaart en de vrijheid van vandaag en het verhaal van onze waarden. Ik vind het stuitend dat zelfs mijn eigen studenten aan de universiteit zo’n beperkte voeling hebben met recente gebeurtenissen: van de Holocaust tot de Koude Oorlog. Geschiedenisonderwijs vereist een zekere vakgebonden feitenkennis, maar moet ook op een vakoverschrijdende manier tot leven worden gebracht, best op locatie, maar mogelijk ook met documentaires, dagboeken en films. Ik pleit voor ambitieuze eindtermen geschiedenisevocatie door het hele middelbaar heen.
 
Burgerschap refereert ook aan maatschappelijke betrokkenheid. De school zou, een beetje naar het Amerikaanse voorbeeld van de High Schools, een incubator moeten zijn van maatschappelijke projecten en verenigingen. Politieke betrokkenheid is al even belangrijk, alsook filosofie, ethiek, ondernemerschap en internationaal burgerschap. Ik ben me ervan bewust dat in tijden van economische onzekerheid, het pleidooi voor meer “praktische” zaken als toegepaste wetenschappen en informatica luid klinkt, maar we mogen echt niet raken aan de kerntaak van ons onderwijs: een sterke, hechte samenleving bouwen.
 
Tot slot nog enkele woorden over kwaliteitsbewustheid, toegegeven één van mijn stokpaardjes. We bereiden onze kinderen jarenlang voor op hun rol als producent, maar nauwelijks op hun rol als consument. Dat is een gemiste kans. Onderzoek leert dat meer nadruk op duurzaamheid, vakmanschap en design verschillende positieve gevolgen heeft. Om te beginnen leidt het tot meer fierheid bij de “makers” van onze samenleving en moedigt het mensen aan om ook “maker” te worden. Kritische consumenten zijn ook meer geneigd om kwaliteitsvolle lokale producenten te belonen, dan goederen die in slechte omstandigheden gemaakt worden en onze economie schaden. Elke euro die we uitgeven is een stem, en net als bij de politiek moeten we jongeren ermee leren omgaan en daardoor de positieve wederkerigheid in onze economie bevorderen. Dat kwaliteitsbewustzijn loont, werd onlangs nog onderstreept toen de Chinese overheid scholen ging verplichten om meer aandacht te schenken aan esthetiek, design en kwaliteit. “We bouwen geen duurzame economie als onze jongeren kwaliteit niet kunnen herkennen,” stelde premier Li Keqiang daar.
 
Het allerbelangrijkste voor de twee speerpunten is dat ze prominent worden in alle richtingen. Ik heb de voorbije jaren verschillende keren mogen spreken in beroepsscholen. Ik was telkens verrukt over de grote belangstelling van jongeren daar voor de grote uitdagingen, maar ook steeds teleurgesteld wanneer enkelen me achteraf kwamen zeggen dat er weinig ruimte is om er op school over te praten.
 
Ik hoop dat deze korte brief mee een aanzet mag zijn om ambitieus te zijn in het opstellen van de eindtermen en onze jongeren de tijd, de inspiratie en de ondersteuning te geven om hun toekomst gestalte te geven.

Jonathan Holslag, Hoogleraar internationale politiek, VUB

ongeveer 2 jaar geleden - Jonathan Holslag