De Vlaamse overheid organiseert een debat over de herziening van de eindtermen. Sensoa en VAD willen van dit debat gebruik maken om beleidsmakers en onderwijsactoren die zich over de eindtermen buigen 4 belangrijke speerpunten over Gezondheidsbevordering mee te geven.

Wat is gezondheidsbevordering?
Gezondheidsbevordering is het versterken van attitudes, vaardigheden en kennis om controle te verwerven over hun eigen gezondheid. Zowel kinderen en jongeren als ouders vinden de school een belangrijke partner voor gezondheidsbevordering.

Het blijft belangrijk om het thema expliciet op te nemen in de eindtermen, dit illustreren we aan de hand van enkele cijfers.
•    Steeds meer jongeren onder de 16 jaar hebben nog nooit alcohol gedronken (50,8% in 2014-2015). Een effect van een gecoördineerd beleid waarbij het onderwijs een essentiële rol heeft. Op deze positieve evolutie moet we blijven inzetten. (persbericht synthese-rapport 2014-2015)
•    Het Sexpert-onderzoek over seksualiteit bij Vlamingen (2013) toont aan dat vele jongeren op hun honger zitten op vlak van relationele en seksuele vorming. Slechts 30% had de informatie gekregen waar ze behoefte aan hadden, 30% had over geen enkel thema informatie gekregen.
Over de inhoud en het belang bestaat weinig discussie in Vlaanderen, daarom focust dit standpunt zich op hoe de eindtermen met betrekking tot gezondheidsbevordering best worden opgebouwd.

Principes
Welke zijn de principes waaraan de eindtermen moeten voldoen en welke zijn de randvoorwaarden om effectieve gezondheidsbevordering mogelijk te maken?

Principe 1: algemene eindtermen moeten geconcretiseerd worden in themaspecifieke eindtermen
Aandacht voor gezondheid op school vormt het kader voor themaspecifieke eindtermen die geconcretiseerd worden op basis van leeftijd, ervaringen, wetenschappelijke bevindingen…
De gezondheidsthema’s waarvan we willen dat ze expliciet terugkomen in de eindtermen zijn: voeding, beweging, sedentair gedrag, tabak, geestelijke gezondheid, gezondheid & milieu, alcohol, drugs, psychoactieve medicatie, gamen en gokken, zwangerschap plannen, soa-en hiv en seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Met algemene eindtermen bedoelen we eindtermen die vragen naar een zekere graad van kritisch denken, eigen keuzes kunnen maken, tolerantie, sociale vaardigheden, etc.

Principe 2: Vanaf de kleuterklas en dwars over leerjaren heen
Ook in de ontwikkelingsdoelen en eindtermen van het kleuteronderwijs en lager onderwijs moet gezondheidsbevordering zijn plaats krijgen. Sensoa en VAD roepen op om al vanaf de kleuterklas te starten met algemene Gezondheidsbevordering, aangepast aan de noden en behoeften van de leeftijd en ontwikkeling van het kind bv. In de kleuterklas en het lager onderwijs moet bijvoorbeeld niet gewerkt worden aan preventie van illegale druggebruik, maar aan sociale vaardigheden. De huidige eindtermen in het secundair onderwijs bieden reeds een kader waarin de verschillende aspecten en thema’s van Gezondheidsbevordering een plaats vinden.
De eindtermen moeten scholen stimuleren in elk leerjaar in het basis en het secundaire onderwijs Gezondheidsbevordering voorzien. Het moet een continu proces zijn dat vertrekt vanuit een structureel gezondheidsbeleid en enkel occasioneel als reactie op bepaalde situaties.

Principe 3: Vakoverschrijdend
Gezondheidsbevordering blijft te vaak het domein van de levensbeschouwelijke les en de les natuurwetenschappen. Gezondheidsthema’s horen hun plaats te krijgen in vele vakken. Er moet structureel aandacht aan gezondheid besteed worden. De eindtermen moeten zo ontworpen zijn dat gezondheidsthema’s over vakken en leerjaren heen gepland is.

Principe 4: structureel ingebed
Ook hebben eindtermen het meest kans op slagen wanneer ze een verantwoordelijkheid zijn die gedragen is over de hele school heen. Het is onvoldoende om eens een projectdag of themaweek te organiseren, deze hebben geen duurzame effecten. Herhaling en continuïteit zijn essentieel.

Principe 5: Niet vrijblijvend
Sensoa en VAD roepen beleidsmakers op om eindtermen te ontwerpen die de voordelen van een open karakter behouden en toch voldoende bindend zijn. Een open karakter van eindtermen, met ruimte om zelf accenten te leggen biedt een ideaal kader voor Gezondheidsbevordering op maat van de school.

Principe 6: Minimumnormen
Om te garanderen dat alle kinderen en jongeren voordeel ondervinden van de eindtermen, wordt best een minimumnorm voor kwaliteit vastgelegd. Scholen en leerkrachten moeten duidelijk aantonen hoe ze de verschillende leerinhouden van Gezondheidsbevordering aan bod brengen in de school en welke stappen ze zetten zodat leerlingen over de juiste kennis, vaardigheden en attitudes rond gezondheid beschikken. Er moet daarbij voldoende tijd gereserveerd zijn om de beleving van kinderen en jongeren aan bod te laten komen, voor hun vragen en voor interactie.

Randvoorwaarden
Naast de principes zijn er ook een aantal randvoorwaarden voor een gedegen uitvoering van de eindtermen rond gezondheidsbevordering:
•    Opleiding en nascholing van leraren. De lerarenopleiding en nascholingscentra kunnen hierbij een belangrijke rol spelen. Leraren hebben inzicht nodig in hun rol bij gezondheidsbevordering.
•    Aandacht voor de diversiteit van de samenleving. Gelijke kansen zijn voor iedereen een basisrecht.
•    Ouderbetrokkenheid: Ouders moeten weten wat gebeurt op school opdat ze ook thuis de communicatie kunnen voeren.
•    Eindtermen worden versterkt met een gezondheidsbeleid op school.
•    Sterke leerplannen en leerlijnen die in overeenstemming zijn met de visie uit de eindtermen vullen de eindtermen inhoudelijk in.
•    Een leidraad die helpt om een educatief plan te maken op schoolniveau: wanneer, door welke leraar, in welk vak, in welke graad en hoe de gezondheidsthema’s aan bod komen.
•    Een aanbod van sterk educatief materiaal van VAD, Sensoa en partners en richtlijnen en ondersteuning voor het gezondheidsbeleid op school.
•    Een lage drempel om ondersteuning van schoolnabije en externe partners te verkrijgen.

Meer lezen: seksuelevorming.be, vad.be en gezondeschool.be

Bronnen
- Sexpert (2013) factsheet over jongeren en informatie over relaties en seks.
- VSK (2010) Is seksuele opvoeding passé? Advies Relationele en Seksuele Opvoeding op School.
- European Expert Group on Sexuality Education (2016) Policy Brief: Sexuality Education, What is it? Sex Education: Sexuality, Society and Learning. Volume 16, Issue 4.
- VAD Persbericht syntheserapport (2016) Jongeren, alcohol, tabak en cannabis: na 16 remmen los.


meer dan een jaar geleden - Team Onsonderwijs.be. uit Vlaanderen